Materiał uzupełniający treść podręcznika Język polski 2. Między nami. (s. 333)

Przedmowa

Artysta jest twórcą piękna.

Objawić sztukę, ukrywać artystę – oto cel sztuki.

Krytykiem jest ten, kto swe własne wrażenia piękna umie w odmiennej wyrazić formie, nowy im nadać kształt.

Zarówno najwyższa, jak i najniższa forma krytyki jest pewnego rodzaju autobiografią.

Kto w pięknie odnajduje sens brzydki, jest zepsutym, wcale nie będąc czarującym. To błąd.

Kto w pięknie odnajduje sens piękny, posiada kulturę. Ma przyszłość przed sobą.

Wybrani są ci, dla których piękno posiada wyłącznie znaczenie piękna.

Nie ma książek moralnych lub niemoralnych. Są książki napisane dobrze lub źle. Nic więcej.

Niechęć dziewiętnastego stulecia do realizmu jest wściekłością Kalibana¹, widzącego w zwierciadle własną swoją twarz.

Niechęć dziewiętnastego wieku do romantyzmu jest wściekłością Kalibana, nie widzącego w zwierciadle swojej twarzy.

Moralne życie człowieka stanowi część tworzywa artysty, ale moralność sztuki polega na doskonałym użyciu niedoskonałego środka. Żaden artysta nie pragnie niczego dowieść. Nawet rzeczy prawdziwe dadzą się dowieść.

Żaden artysta nie posiada sympatii etycznych. Sympatia etyczna jest u artysty niewybaczalnym zmanierowaniem stylu.

Żaden artysta nie jest neurasteniczny².

Artysta może wyrażać wszystko.

Myśl i język są dla artysty narzędziami sztuki.

Cnota i występek są dla artysty tworzywem sztuki.

Ze stanowiska formy typową sztuką jest muzyka. Ze stanowiska uczucia typowa jest sztuka aktorska.

Wszelka sztuka jest zarazem powierzchnią i symbolem.

Kto sięga pod powierzchnię, czyni to na własną odpowiedzialność.

Kto odczytuje symbol, czyni to na własną odpowiedzialność.

W rzeczywistości sztuka odzwierciedla widza, nie życie.

Rozmaitość zdań o dziele sztuki dowodzi, że dzieło jest nowe, złożone i zdolne do życia.

Niezgodność krytyków między sobą dowodzi zgodności artysty z sobą.

Możemy komuś wybaczyć, że stwarza coś użytecznego, dopóki dzieła swego nie podziwia. Jedynym usprawiedliwieniem dla człowieka, który stwarza coś bezużytecznego, jest wielki podziw dla tego dzieła.

Każda sztuka jest bezużyteczna.

Oskar Wilde, Przedmowa do Portretu Doriana Greya, tłum. M. Feldmanowa, PIW, Warszawa 1976.

¹ Kaliban – postać z Burzy W. Szekspira; brutalny, półdziki niewolnik o odrażającej powierzchowności.

² Neurastenia – nerwica objawiająca się zwiększoną pobudliwością i szybkim wyczerpywaniem się układu nerwowego.

1. Na podstawie tekstu Oskara Wilde’a ustal, czy poniższe stwierdzenia są prawdziwe czy – fałszywe.

	PRAWDA	FAŁSZ
Celem sztuki jest pokazanie geniuszu artysty.
Kategoria moralności nie odnosi się do sztuki.
Celem artysty jest dowiedzenie, co jest dobre, a co – złe.
Artysta w swojej twórczości może poruszyć każdy temat.
Tylko język jest tworzywem sztuki.
Ani cnota, ani występek nie mogą stanowić tworzywa sztuki.
Każde dzieło, które jest sztuką, składa się tylko z warstwy symbolicznej.
Przedmowa składa się przede wszystkim z tez autora.
Tekst ma charakter subiektywny.
Podany fragment przedstawia same fakty.

2. Przeanalizuj poniższe cytaty i odpowiedz na pytanie: Dlaczego – według autora – krytyka sztuki jest pewnego rodzaju autobiografią?

Kto sięga pod powierzchnię, czyni to na własną odpowiedzialność.

Kto odczytuje symbol, czyni to na własną odpowiedzialność.

Rozmaitość zdań o dziele sztuki dowodzi, że dzieło jest nowe, złożone i zdolne do życia.

…………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………

3. Napisz, jak rozumiesz stwierdzenie Oskara Wilde’a, że sztuka odzwierciedla widza, nie życie.

…………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………

4. Uzasadnij, dlaczego – według Oskara Wilde’a – każda sztuka jest bezużyteczna. Odwołaj się do treści przedmowy i hasła „sztuka dla sztuki”.

„sztuka dla sztuki”, l’art. pour l’art, formuła wyrażająca koncepcję sztuki tzw. czystej, tj. pozbawionej zadań pozaartystycznych, etycznych, religijnych, politycznych, światopoglądowych i dydaktycznych, realizującej cele ściśle estetyczne […].

Epoki literackie 8 Modernizm, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008.

…………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………

5. Przeczytaj poniższy tekst i zaznacz poprawne odpowiedzi.

Wilde [uaild] OSCAR (FINGAL O’FLAHERTIE WILLS), ur. 16 X 1854, Dublin, zm. 30 XI 1900, Paryż, angielski poeta, prozaik, eseista i dramatopisarz, pochodzenia irlandzkiego. Wychowanek Trinity College w Dublinie i uniwersytetu w Oksfordzie, od wczesnych lat zwracał uwagę ekstrawaganckim stylem bycia, który uczynił zeń charakterystyczną postać angielskiego dandyzmu¹. […] W poglądach na sztukę Wilde prezentował skrajny estetyzm, amoralizm i hedonizm, rozwijając pogląd o jej autonomii i samowystarczalności („sztuka dla sztuki”). W dialogu Zanik kłamstwa […] uzasadnił paradoksalną tezę, że to życie i natura naśladują sztukę, a nie sztuka życie. Przekonaniom swym dawał też wyraz w opowiadaniach utrzymanych w formie ironicznej zabawy konwencjami literackimi (Zbrodnia Lorda Artura Savile’a […]), w refleksyjnych baśniach, pisanych stylizowaną prozą poetycką (Szczęśliwy książę i inne opowiadania […]), a także w głównym dziele – symbolicznej powieści Portret Doriana Graya […]. Jako dramatopisarz zdobył rozgłos jednoaktową tragedią poetycką Salome […]; powodzenie zawdzięczał głównie satyrycznym komediom salonowym: Wachlarz lady Windermere […], Kobieta bez znaczenia […], Bądźmy poważni na serio […], Mąż idealny […], których finezyjny styl, iskrzący się paradoksalnym dowcipem, przyniósł mu miano „lorda Paradoksa”. […] Polskie wybory pism: Aforyzmy i nowele (1906), Pisma zebrane (t. 1-4 1922-23), Poezje (1924), Eseje, opowiadania, bajki, poematy prozą (1957), Cztery komedie (1961).

Epoki literackie 8 Modernizm, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008.

¹dandyzm – wyszukana elegancja w stroju i sposobie bycia, często przesadna

1. Tekst został napisany stylem:

1. poetyckim.
2. naukowym.
3. potocznym.
4. popularnonaukowym.

2. Informacja zapisana w nawiasie kwadratowym przy nazwisku pisarza to:

1. inna wersja jego nazwiska.
2. zapis wymowy jego nazwiska.
3. jego przydomek.
4. Żadna odpowiedź nie jest poprawna.

3. Wielokrotnie zastosowany znak […]:

1. służy zwróceniu uwagi czytelnika na jakiś fragment tekstu.
2. nie pełni żadnej określonej funkcji.
3. oznacza, że jakiś fragmentu tekstu został opuszczony.
4. oznacza, że tok wypowiedzi został z jakiegoś powodu przerwany.

4. Z tekstu wynika, że Oskar Wilde nie tworzył utworów w rodzaju literackim zwanym:

1. liryką.
2. epiką.
3. dramatem.
4. Żadna odpowiedź nie jest poprawna.

5. Oskar Wilde otrzymał przydomek „lord Paradoks”, ponieważ:

1. prowadził ekstrawagancki styl życia.
2. w dialogu Zanik kłamstwa uzasadnił paradoksalną tezę, że to życie i natura naśladują sztukę, a nie sztuka życie.
3. styl jego dramatów charakteryzował się paradoksalnym dowcipem.
4. styl jego powieści był pełen paradoksalnych dowcipów.

6. Wyjaśnij pojęcia estetyzm, amoralizm, hedonizm. W razie potrzeby skorzystaj z odpowiednich słowników.

estetyzm ……………………………………………………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………...

…………………………………………………………………………………………………...

amoralizm …………………………………………………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………...

…………………………………………………………………………………………………...

hedonizm ……………………………………………………………………………………...

…………………………………………………………………………………………………...

…………………………………………………………………………………………………...

7. Przeczytaj utwór K.I. Gałczyńskiego i wypowiedz się w kilku zdaniach, czy – twoim zdaniem – można uznać go za zgodny z hasłem „sztuka dla sztuki”. Podaj co najmniej dwa argumenty.

Konstanty Ildefons Gałczyński

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

„Balladę «Lilie»”

Występują:

GŻEGŻÓŁKA – młody asceta

i PANI

GŻEGŻÓŁKA

(ukazuje się przerażony):

Zbrodnia to niesłychana

Pani…

PANI

(zabija pana)

GŻEGŻÓŁKA:

Co dalej? Aha:

Zabiwszy, grzebie w gaju,

Na łączce, przy ruczaju,

Grób liliją zasiewa,

Zasiewając tak śpiewa:

PANI

(śpiewa):

Tomasz, skąd ty to masz?

GŻEGŻÓŁKA:

(zgorszony spuszcza kurtynę)

1946

…………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………

8. Napisz, w jakiej epoce w dziejach kultury polskiej dominowało hasło sztuka dla sztuki.

Podaj ramy czasowe tej epoki. Skorzystaj z odpowiedniego źródła.

…………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………

9. Przeczytaj poniższe cytaty dotyczące sztuki i zadań twórców, a następnie określ, kto jest ich autorem i jaką koncepcję sztuki przedstawiają. Uzupełnij tabelę.

CYTAT	AUTOR	KONCEPCJA SZTUKI
[…] nie umrę ani mię czarnymi Styks niewesoła zamknie odnogami swymi. […] O mnie Moskwa i będą wiedzieć Tatarowie, I różnego mieszkańcy świata Anglikowie; Mnie Niemiec i waleczny Hiszpan, mnie poznają, Którzy głęboki strumień Tybrowy pijają.
Sztuka nie ma żadnego celu, jest celem sama w sobie, jest absolutem, bo jest odbiciem absolutu – duszy. A ponieważ jest absolutem, więc nie może być ujętą w żadne karby, nie może być na usługach jakiejkolwiek idei, jest panią, praźródłem, z którego całe życie się wyłoniło.
Instynkt naśladowczy jest bowiem przyrodzony ludziom od dzieciństwa i tym właśnie człowiek różni się od innych zwierząt, że jest istotą najbardziej zdolną do naśladowania. […] zadanie poety polega nie na przedstawianiu zdarzeń rzeczywistych, lecz takich, które mogłyby się zdarzyć, przy czym ta możliwość opiera się na prawdopodobieństwie i koniczności.
I śmiech niekiedy być może nauką, Kiedy się z przywar, nie z osób natrząsa, I żart dowcipną przyprawiony sztuką, Zbawienny, kiedy szczypie, a nie kąsa;

10. Wybierz jedną z koncepcji sztuki i przekonaj do niej odbiorcę w jednej z poniższych form.

• plakat
• przemówienie
• apel
• rozprawka

Wersja do wydruku - plik pdf