Materiał uzupełniający treść podręcznika Język polski 2. Między nami. (s. 190)
1. W poniższej rozprawce wskaż wstęp, rozwinięcie i zakończenie.
Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy
Na bogactwo świata składają się między innymi dziedzictwo kulturowe i przyroda, która nas otacza, zarówno ta dzika, jak i ujarzmiona przez człowieka. Ogrody stanowią istotną część tej ostatniej. Te najsławniejsze i najpiękniejsze powstały jako przejaw luksusu i choć nie są może niezbędne do życia, to odgrywają w nim znaczącą rolę. Jestem zwolennikiem stwierdzenia, że „świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy”. Postaram się to udowodnić, odwołując się do przykładów z literatury i sztuki.
Pierwszym dowodem na słuszność postawionej przeze mnie tezy mogą być wiszące ogrody Babilonu. Rosnące w nich rośliny, zasadzone na kilku piętrach tarasów połączonych skomplikowanym systemem nawadniającym, sprawiały wrażenie zawieszonych w powietrzu. Były tak niesamowite i piękne, że zyskały miano jednego z siedmiu cudów świata starożytnego. Stanowiły więc swoisty skarb całej ówczesnej ludzkości. Dziś znamy je tylko z opisów. Bez nich nasza kultura wiele by straciła. Nie byłoby w niej jednego z wyobrażeń piękna, za którym ludzkość tęskni.
Kolejnym argumentem przemawiającym za słusznością tezy jest wpływ ogrodów na wyobraźnię artystów. Wiele liczących się w historii sztuki obrazów, na przykład sławne płótna impresjonistów, choćby Moneta, zostało namalowanych pod wpływem piękna ogrodów. Sądzę również, że gdyby nie zamiłowanie dziewiętnastowiecznych pisarzy do nieujarzmionej natury i rozległych przestrzeni (typowych dla ogrodów romantycznych), nie powstałyby na przykład ballady i sonety Adama Mickiewicza.
Argumentem świadczącym o wartości ogrodów jest też fakt, że ich piękno może mieć wpływ na postawy i funkcjonowanie ludzi. Przykładu takiego oddziaływania dostarcza powieść Francis Burnett Tajemniczy ogród. Jej bohaterka – obdarzona niełatwym charakterem dziewczynka, która straciła rodziców i dom rodzinny – odkrywa zaniedbany ogród. Zaczyna go pielęgnować, sadzi i ożywia rośliny i dzięki temu zmienia chaszcze w piękne i niezwykłe miejsce. A równocześnie niepostrzeżenie zmienia się sama. Staje się kimś dobrym i miłym. Na dodatek pomaga swojemu kuzynowi Colinowi, którego wszyscy uważają za niepełnosprawnego, przezwyciężyć przeświadczenie o chorobie i przywraca radość jego nieszczęśliwemu ojcu – swojemu wujowi. Piękno ogrodu wpływa więc bezpośrednio na bogactwo osobowości bohaterki.
Reasumując, uważam, że stwierdzenie: „Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy” jest ze wszech miar słuszne. Bez tego piękna znacznie zmniejszyłyby się zasoby skarbów kultury, nie powstałyby ważne dzieła malarskie i literackie, a ludziom trudniej byłoby znaleźć miejsca, w których panują cisza i harmonia, umożliwiające regenerację sił. Mam nadzieję, że planując rozbudowę miast, nikomu nie przyjdzie do głowy niszczenie pięknych ogrodów. „Pamiętajcie o ogrodach, przecież stamtąd przyszliście…”.
Rozprawka zaczerpnięta z materiałów Centralnej Komisji Egzaminacyjnej w Warszawie,
Egzamin gimnazjalny 2007, www.cke.edu.pl.
| WSTĘP |
Na bogactwo świata składają się między innymi dziedzictwo kulturowe i przyroda, która nas otacza, zarówno ta dzika, jak i ujarzmiona przez człowieka. Ogrody stanowią istotną część tej ostatniej. Te najsławniejsze i najpiękniejsze powstały jako przejaw luksusu i choć nie są może niezbędne do życia, to odgrywają w nim znaczącą rolę. Jestem zwolennikiem stwierdzenia, że „świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy”. Postaram się to udowodnić, odwołując się do przykładów z literatury i sztuki. |
| ROZWINIĘCIE |
Pierwszym dowodem na słuszność postawionej przeze mnie tezy mogą być wiszące ogrody Babilonu. Rosnące w nich rośliny, zasadzone na kilku piętrach tarasów połączonych skomplikowanym systemem nawadniającym, sprawiały wrażenie zawieszonych w powietrzu. Były tak niesamowite i piękne, że zyskały miano jednego z siedmiu cudów świata starożytnego. Stanowiły więc swoisty skarb całej ówczesnej ludzkości. Dziś znamy je tylko z opisów. Bez nich nasza kultura wiele by straciła. Nie byłoby w niej jednego z wyobrażeń piękna, za którym ludzkość tęskni.
Kolejnym argumentem przemawiającym za słusznością tezy jest wpływ ogrodów na wyobraźnię artystów. Wiele liczących się w historii sztuki obrazów, na przykład sławne płótna impresjonistów, choćby Moneta, zostało namalowanych pod wpływem piękna ogrodów. Sądzę również, że gdyby nie zamiłowanie dziewiętnastowiecznych pisarzy do nieujarzmionej natury i rozległych przestrzeni (typowych dla ogrodów romantycznych), nie powstałyby na przykład ballady i sonety Adama Mickiewicza.
Argumentem świadczącym o wartości ogrodów jest też fakt, że ich piękno może mieć wpływ na postawy i funkcjonowanie ludzi. Przykładu takiego oddziaływania dostarcza powieść Francis Burnett Tajemniczy ogród. Jej bohaterka – obdarzona niełatwym charakterem dziewczynka, która straciła rodziców i dom rodzinny – odkrywa zaniedbany ogród. Zaczyna go pielęgnować, sadzi i ożywia rośliny i dzięki temu zmienia chaszcze w piękne i niezwykłe miejsce. A równocześnie niepostrzeżenie zmienia się sama. Staje się kimś dobrym i miłym. Na dodatek pomaga swojemu kuzynowi Colinowi, którego wszyscy uważają za niepełnosprawnego, przezwyciężyć przeświadczenie o chorobie i przywraca radość jego nieszczęśliwemu ojcu – swojemu wujowi. Piękno ogrodu wpływa więc bezpośrednio na bogactwo osobowości bohaterki. |
| ZAKOŃCZENIE |
Reasumując, uważam, że stwierdzenie: „Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy” jest ze wszech miar słuszne. Bez tego piękna znacznie zmniejszyłyby się zasoby skarbów kultury, nie powstałyby ważne dzieła malarskie i literackie, a ludziom trudniej byłoby znaleźć miejsca, w których panują cisza i harmonia, umożliwiająca regenerację sił. Mam nadzieję, że planując rozbudowę miast, nikomu nie przyjdzie do głowy niszczenie pięknych ogrodów. „Pamiętajcie o ogrodach, przecież stamtąd przyszliście…”. |
2. Przedstaw budowę wstępu zamieszczonej rozprawki, cytując odpowiednie fragmenty tekstu.
nawiązanie do tematu
......................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
teza
......................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
zapowiedź dalszych rozważań
......................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
Nawiązanie do tematu: Na bogactwo świata składają się między innymi dziedzictwo kulturowe i przyroda, która nas otacza, zarówno ta dzika, jak i ujarzmiona przez człowieka. Ogrody stanowią istotną część tej ostatniej. Te najsławniejsze i najpiękniejsze powstały jako przejaw luksusu i choć nie są może niezbędne do życia, to odgrywają w nim znaczącą rolę.
Teza: Jestem zwolennikiem stwierdzenia, że „świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy”.
Zapowiedź dalszych rozważań: Postaram się to udowodnić, odwołując się do przykładów z literatury i sztuki.
3. Wypisz argumenty, którymi posłużył się autor rozprawki do potwierdzenia słuszności swojej tezy.
Argument 1
......................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
Argument 2
......................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
Argument 3
......................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
Argument 1 – wiszące ogrody Babilonu – bez nich kultura wiele by straciła, ponieważ nie byłoby jednego z wyobrażeń piękna, za którymi tęskni ludzkość.
Argument 2 – wpływ ogrodów na wyobraźnię artystów – bez nich nie powstałyby na przykład dzieła impresjonistów oraz ballady i sonety A. Mickiewicza.
Argument 3 – wpływ piękna ogrodów na postawy i funkcjonowanie ludzi – bezpośredni wpływ piękna ogrodu na osobowość bohaterki Tajemniczego ogrodu F. Burnett.
4. Przeanalizuj budowę argumentów użytych w rozprawce i napisz, jak należy konstruować argument.
......................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
Argument ma dwudzielną budowę – składa się z jakiegoś stwierdzenia bądź przykładu i rozwinięcia. Rozwinięcie ma za zadanie uzasadnić słuszność przytoczenia danego stwierdzenia lub przykładu w kontekście rozważań, czyli pokazać ich związek z tezą.
| PRZYKŁAD |
Pierwszym dowodem na słuszność postawionej przeze mnie tezy mogą być wiszące ogrody Babilonu. |
| ROZWINIĘCIE/UZASADNIENIE UŻYCIA TEGO PRZYKŁADU |
Rosnące w nich rośliny, zasadzone na kilku piętrach tarasów połączonych skomplikowanym systemem nawadniającym, sprawiały wrażenie zawieszonych w powietrzu. Były tak niesamowite i piękne, że zyskały miano jednego z siedmiu cudów świata starożytnego. Stanowiły więc swoisty skarb całej ówczesnej ludzkości. Dziś znamy je tylko z opisów. Bez nich nasza kultura wiele by straciła. Nie byłoby w niej jednego z wyobrażeń piękna, za którym ludzkość tęskni. |
| STWIERDZENIE |
Kolejnym argumentem przemawiającym za słusznością tezy jest wpływ ogrodów na wyobraźnię artystów. |
| ROZWINIĘCIE I UZASADNIENIE TEGO STWIERDZENIA |
Wiele liczących się w historii sztuki obrazów, na przykład sławne płótna impresjonistów, choćby Moneta, zostało namalowanych pod wpływem piękna ogrodów. Sądzę również, że gdyby nie zamiłowanie dziewiętnastowiecznych pisarzy do nieujarzmionej natury i rozległych przestrzeni (typowych dla ogrodów romantycznych), nie powstałyby na przykład ballady i sonety Adama Mickiewicza. |
5. Przedstaw budowę zakończenia rozprawki, cytując odpowiednie fragmenty tekstu.
synteza
......................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
Synteza to powtórzenie lub potwierdzenie słuszności tezy albo jej postawienie oraz wyliczenie najważniejszych argumentów.
konkluzja
......................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
Konkluzja to na przykład przytoczenie jakiejś dodatkowej opinii czy refleksji, zalecenie jakiegoś sposobu postępowania lub podanie odpowiedniego cytatu.
Synteza Reasumując, uważam, że stwierdzenie: „Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy” jest ze wszech miar słuszne. Bez tego piękna znacznie zmniejszyłyby się zasoby skarbów kultury, nie powstałyby ważne dzieła malarskie i literackie, a ludziom trudniej byłoby znaleźć miejsca, w których panują cisza i harmonia, umożliwiające regenerację sił.
Konkluzja Mam nadzieję, że planując rozbudowę miast, nikomu nie przyjdzie do głowy niszczenie pięknych ogrodów. „Pamiętajcie o ogrodach, przecież stamtąd przyszliście…”.
6. Wypisz z powyższej rozprawki słownictwo typowe dla tej formy wypowiedzi i dopisz własne przykłady.
| SŁOWNICTWO TYPOWE DLA ROZPRAWKI |
| PORZĄDKUJĄCE ARGUMENTACJĘ |
WPŁYWAJĄCE NA SPÓJNOŚĆ WYPOWIEDZI |
SYGNALIZUJĄCE WYRAŻANIE OPINII |
| |
|
|
| SŁOWNICTWO TYPOWE DLA ROZPRAWKI |
| PORZĄDKUJĄCE ARGUMENTACJĘ |
WPŁYWAJĄCE NA SPÓJNOŚĆ WYPOWIEDZI |
SYGNALIZUJĄCE WYRAŻANIE OPINII |
| postaram się to udowodnić odwołując się do,
pierwszym dowodem na słuszność postawionej tezy,
kolejnym argumentem przemawiającym za słusznością tezy, argumentem świadczącym o […] jest też fakt, reasumując,
po pierwsze, po drugie, z kolei, z jednej strony, przejdę do omówienia, podsumowując, |
więc, też, również, przykładu takiego oddziaływania dostarcza, a równocześnie, na dodatek, tak więc, oprócz, zatem |
jestem zwolennikiem stwierdzenia, sądzę, uważam
ze wszech miar, mam nadzieję, znacznie, myślę, moim zdaniem |
7. Napisz rozprawkę, w której zajmiesz stanowisko wobec stwierdzenia „Wyprawa, wędrówka, tułaczka… – podróż niejedno ma imię”. W argumentacji wykorzystaj przykłady z różnych dziedzin, na przykład literatury, historii, filmu.
A. Zastanów się nad tematem pracy. Czy zgadzasz się z powyższym stwierdzeniem czy może uważasz inaczej? Zapisz swoje wstępne refleksje.
......................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
B. Zbierz argumenty, które można by wykorzystać w rozprawce na ten temat. Podaj przynajmniej po jednym argumencie:
- pochodzącym z literatury
......................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
- zaczerpniętym z historii
......................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
- pochodzącym z filmu
......................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
- pochodzącym z innych źródeł
......................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
C. Spójrz na omawiane przez ciebie argumenty z innej strony. Czy potrafisz znaleźć jakieś przykłady podważające słuszność twojego stanowiska? Jeśli tak, zapisz je.
......................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
D. Rozważ wszystkie argumenty i kontrargumenty wymienione w powyższych ćwiczeniach i
sformułuj tezę swojej pracy.
......................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
Pamiętaj, że masz trzy możliwości:
- Postawić tezę, w której zgodzisz się lub nie zgodzisz ze stwierdzeniem. Wtedy przytoczysz tylko argumenty uzasadniające tezę.
- Postawić hipotezę, czyli przypuszczenie wymagające sprawdzenia. Wtedy podasz argumenty i kontrargumenty.
- Zadać pytanie, na które podając odpowiednie przykłady, będziesz się starać odpowiedzieć w swojej pracy. Wtedy posłużysz się argumentami i kontrargumentami.
E. Zaplanuj wstęp swojej pracy. Pamiętaj, że oprócz tezy powinien zawierać przynajmniej jeszcze jeden element – nawiązanie do tematu lub zapowiedź dalszych rozważań.
Nawiązanie do tematu
......................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
Nawiązując do tematu, możesz na przykład wyjaśnić znaczenie pojęć w nim zawartych, zinterpretować cytat, który się w nim pojawia, przedstawić jakąś anegdotę czy historię związaną z tezą bądź przedstawić powody, które skłoniły cię do zajęcia danego stanowiska. W wypadku tego tematu warto na przykład wyjaśnić, czym są wyprawa, wędrówka oraz tułaczka i wskazać różnice między tymi trzema określeniami podróży.
Zapowiedź dalszych rozważań
......................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
Zapowiadając dalsze rozważania, możesz na przykład zasygnalizować przejście do argumentacji lub wyliczyć argumenty, które będziesz omawiać bądź przywołać źródła swoich argumentów. W wypadku tego tematu możesz na przykład powiedzieć, czy posłużysz się przykładami z literatury czy z historii lub z obu tych dziedzin.
F. Uporządkuj swoje argumenty tak, aby w trakcie lektury czytelnik był coraz bardziej przekonany, że twój tok myślenia jest słuszny.
Argument 1
......................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
Argument 2
......................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
Argument 3
......................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
G. Podsumuj swoje rozważania w kilku zdaniach. Pamiętaj, że twoje zakończenie powinno zawierać syntezę i konkluzję.
......................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
H. Napisz rozprawkę na temat „Wyprawa, wędrówka, tułaczka… – podróż niejedno ma imię”. Wykorzystaj powyższe ćwiczenia redakcyjne.
Wersja do wydruku -
plik pdf