Materiał uzupełniający treść podręcznika Język polski 1. Między nami. (s. 59)
1. Na podstawie opisu wskaż odpowiednią ilustrację bohatera.
Lichotek Stubbs miał dziesięć i pół roku. Był mały, chudy i kościsty. I zazwyczaj głodny jak najgłodniejszy
wilk. Miał krótki zadarty nos, wydatne kości policzkowe, ciemnoszmaragdowe oczy i (kiedy mu się zachciało)
przyjazny, szeroki uśmiech. Nosił dziwaczną fryzurę: brązowe włosy wiecznie sterczały w najeżonych kępkach
– długie tam, gdzie powinny być krótkie, a krótkie, gdzie zwykle są długie. To dlatego, że Lichotek sam się
przystrzygał tępym, zardzewiałym kuchennym nożem, tnąc włosy, gdy tylko odrosły tak, że mu zaczynały
włazić do oczu. Nie dość, że miał te włosy w okropnym nieładzie, to jeszcze na dodatek od wieków niemyte.
Ubrań też nikt mu nie prał, więc czasem – zwłaszcza w cieplejsze dni – dość nieprzyjemnie cuchnął.
Ian Ogilvy,
Lichotek i Czarnoksiężnik, tłum. Paweł Łopatka, Kraków 2005, s. 5.
2. Spośród podanych synonimów wybierz ten szereg, który pasuje do określeń zaczerpniętych z powyższego tekstu.
A. Mały
|
1
|
nieznaczny, nieliczny, znikomy, symboliczny
|
|
2
|
ograniczony, limitowany, przystępny
|
|
3
|
nieduży, filigranowy, niewielki
|
|
4
|
niewystarczający, przymały, wąski, przyciasny
|
|
5
|
niski, niewysoki, niepokaźny
|
B. Chudy
|
1
|
skromny, niepokaźny, płaski
|
|
2
|
szczupły, smukły, mizerny
|
|
3
|
wąski, wiotki, cienki
|
|
4
|
wychudzony, zmarniały, wysuszony
|
|
5
|
ubogi, oszczędny, zrujnowany
|
C. Krótki zadarty nos
|
1
|
perkaty, kartoflany, garbaty
|
|
2
|
haczykowaty, krogulczy, wydłużony
|
|
3
|
niewielki, zakrzywiony, mały
|
|
4
|
skrzywiony, orli, długi
|
|
5
|
grecki, zgrabny, spiczasty
|
D. Ciemnoszmaragdowe oczy
|
1
|
butelkowy, zielony, morski
|
|
2
|
błękitny, modry, stalowy
|
|
3
|
lazurowy, szafirowy, granatowy
|
|
4
|
seledynowy, siny, liliowy
|
|
5
|
brunatny, kasztanowy, ciemny
|
E. Brązowe włosy
|
1
|
butelkowy, zielony, morski
|
|
2
|
błękitny, modry, stalowy
|
|
3
|
lazurowy, szafirowy, granatowy
|
|
4
|
seledynowy, siny, liliowy
|
|
5
|
brunatny, kasztanowy, ciemny
|
F. Przyjazny uśmiech
|
1
|
dobroczynny, bezinteresowny, miłościwy
|
|
2
|
zniewalający, kusicielski, kokieteryjny
|
|
3
|
przychylny, dobrotliwy, łagodny
|
|
4
|
korzystny, optymistyczny, aprobujący
|
|
5
|
litościwy, wspaniałomyślny, wielkoduszny
|
Odpowiedzi: A3, B2, C3, D1, E5, F3
3. a) Z podanych wyrazów i wyrażeń synonimicznych wybierz te, które – twoim zdaniem – pasują do podanego kryterium.
wydawać nieładną woń, śmierdzieć, wydzielać odór, nieładnie pachnieć
nieumyty, nieświeży, niehigieniczny, ubabrany, ufajdany, uświniony
nieład, nieporządek, bałagan, chlew, stajnia Augiasza
|
| wyrazy o zabarwieniu pejoratywnym |
eufemizmy |
|
|
Wyrazy o zabarwieniu pejoratywnym to takie, które są nacechowane negatywnie.
Eufemizm – wyraz lub zwrot, który zastępuje dosadne wyrażenie innym, łagodniejszym, osłabiając tym samym jego znaczenie.
b) Do pozostałych określeń dopisz takie, które będą miały przeciwstawną treść.
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
4. a) W podanym tekście wydziel fragmenty:
- będące przedstawieniem postaci,
- opisujące wygląd zewnętrzny,
- ukazujące cechy charakterystyczne, np. sposób poruszania się, gesty.
[...] Bazyli Deptacz był Prawnym Opiekunem Lichotka Stubbsa. Lichotek miał w domu do towarzystwa
tylko Prawnego Opiekuna – a Prawny Opiekun nie był w ogóle żadnym towarzystwem; dość powiedzieć, że
prawie nigdy się nie odzywał, bo nienawidził wszystkich wokół – i zresztą całkiem słusznie, bo kto tylko poznał
Bazylego Deptacza, tak samo go nie mógł ścierpieć. Bazyli był bardzo wysoki i chudy i ubierał się tylko na
czarno. Czarny płaszcz, czarna koszula i czarny krawat; czarne spodnie, czarne skarpetki i czarne buty. Czesał
się z przedziałkiem na środku, tłuste czarne włosy przylizując do boków głowy czarną pastą do butów. Tylko
jego twarz i ręce nie były czarne: twarz miał Bazyli bardzo białą, jak gdyby wyssano z niej całą krew i zastąpiono
mlekiem. Świat oglądał jak ryba – wzrokiem tępym, pozbawionym wyrazu i bardzo, bardzo zimnym. Miał
długie, kościste ramiona barwy wosku, a skórę tak suchą, że szeleściła, gdy zacierał ręce – co robił, kiedy był
zadowolony. Bazyli Deptacz nie radował się często, toteż nieczęsto szeleścił.
Ian Ogilvy, Lichotek i Czarnoksiężnik, tłum. Paweł Łopatka, Kraków 2005, s. 7.
- będące przedstawieniem postaci,
- opisujące wygląd zewnętrzny,
- ukazujące cechy charakterystyczne, np. sposób poruszania się, gesty.
[...] Bazyli Deptacz był Prawnym Opiekunem Lichotka Stubbsa. Lichotek miał w domu do towarzystwa
tylko Prawnego Opiekuna – a Prawny Opiekun nie był w ogóle żadnym towarzystwem; dość powiedzieć, że
prawie nigdy się nie odzywał, bo nienawidził wszystkich wokół – i zresztą całkiem słusznie, bo kto tylko poznał
Bazylego Deptacza, tak samo go nie mógł ścierpieć. Bazyli był bardzo wysoki i chudy i ubierał się tylko na
czarno. Czarny płaszcz, czarna koszula i czarny krawat; czarne spodnie, czarne skarpetki i czarne buty. Czesał
się z przedziałkiem na środku, tłuste czarne włosy przylizując do boków głowy czarną pastą do butów. Tylko
jego twarz i ręce nie były czarne: twarz miał Bazyli bardzo białą, jak gdyby wyssano z niej całą krew i zastąpiono
mlekiem. Świat oglądał jak ryba – wzrokiem tępym, pozbawionym wyrazu i bardzo, bardzo zimnym. Miał
długie, kościste ramiona barwy wosku, a skórę tak suchą, że szeleściła, gdy zacierał ręce – co robił, kiedy był
zadowolony. Bazyli Deptacz nie radował się często, toteż nieczęsto szeleścił.
b) Zaznacz poprawną odpowiedź.
W opisie Bazylego Deptacza zastosowano:
| TAK | NIE |
| porównania | | |
| wyrazy dźwiękonaśladowcze | | |
| wyliczenia | | |
| kontrast | | |
| symbol | | |
| powtórzenia | | |
| epitety | | |
| TAK | NIE |
| porównania | V | |
| wyrazy dźwiękonaśladowcze | | V |
| wyliczenia | V | |
| kontrast | V | |
| symbol | | V |
| powtórzenia | V | |
| epitety | V | |
5. Przekształć według własnego pomysłu opis Bazylego Deptacza, tak by przedstawić bohatera o innym wyglądzie i zachowaniu.
- Zaznacz te fragmenty opisu, które zawierają informacje o wyglądzie Bazylego, a następnie zapisz sformułowania do nich przeciwstawne. Możesz skorzystać ze słownika antonimów i wyrazów bliskoznacznych.
- Wypisz elementy charakterystyczne dla zachowania bohatera, a następnie zaproponuj, jaki się będzie zachowywał, czym się będzie wyróżniał spośród innych, np.:
Świat oglądał jak ryba – wzrokiem tępym, pozbawionym wyrazu i bardzo, bardzo zimnym. Zmiana na: Świat oglądał jak mały szczeniak – wzrokiem wiecznie zaciekawionym i kiedy przekrzywiał głowę, czemuś się uważnie przyglądając, rzeczywiście go przypominał.
Przykładowy opis
Bazyli Deptacz był Prawnym Opiekunem Lichotka Stubbsa. Co prawda Lichotek miał w domu do towarzystwa tylko Prawnego Opiekuna, ale niezbyt mu to przeszkadzało – Prawny Opiekun był właściwie całkiem miły. Dość powiedzieć, że chętnie rozmawiał ze wszystkimi i w ten sposób bardzo szybko zawierał nowe znajomości. Nic dziwnego – kto tylko poznał Bazylego Deptacza, od razu stwierdzał, że jest niezwykle sympatyczny i jak z rękawa sypie żartami, które doprowadzają do łez nawet zasuszonych ponuraków. Bazyli był niski, trochę gruby, ubierał się najchętniej w jaskrawe kolory. Pomarańczowy płaszcz, seledynowa koszula, do tego krawat w grochy; niebieskie spodnie, fioletowe skarpetki z zielonym wzorkiem i żółte buty. Włosy miał w nieładzie, gdyż rano nigdy nie mógł znaleźć grzebienia ani szczotki i pół godziny spędzał na szukaniu czegoś, co lepiej nadaje się do czesania niż widelec. Jego twarz i ręce były lekko czerwone, trochę jakby Prawny Opiekun czerwienił się od ciągłego śmiechu. Świat oglądał jak mały szczeniak – wzrokiem wiecznie zaciekawionym i kiedy przekrzywiał głowę, czemuś się uważnie przyglądając, rzeczywiście go przypominał. Miał pulchne ramiona, jego ręce były okrąglutkie, a gdy bił w dłonie z radości, plaskały one jedna o drugą i rozdzielały się z głośnym mlaśnięciem. Bazyli Deptacz był człowiekiem nad wyraz wesołym, toteż odgłos plaskająco-mlaskający nieustannie mu towarzyszył.
Test w wersji do wydruku -
plik pdf